Sorun da bu: Phorm tam olarak ne yapıyor, biz bundan nasıl etkilenebiliriz, bilmiyoruz. Türkiye’de yaşadığımız için de en kötüsünü düşünüyoruz.

Gezinti.com sitesine en son ne zaman girdiniz? Hatırlayamadınız muhtemelen, çünkü isteyerek girmediniz, internet bağlantınız TTNET olduğu için oraya birkaç saniyeliğine zorla götürüldünüz. Boş bir beyaz sayfadan ibaret olmasına rağmen Türkiye’nin en çok ziyaret edilen internet sitelerinden biri olmasını başka nasıl açıklayabiliriz? [1]

“Gezinti” TTNET’in Nisan 2012’de başlattığı hizmetin adı. Çalışmaya başladığı anda rızamız olmasa dahi internette gezdiğimiz sayfaları kaydetmeye ve her kullanıcıya bir numara vererek profilimizi oluşturmaya başladı. Bize sundukları ‘hizmet’, bizden topladıkları bilgiler karşılığında kişiselleştirilmiş reklamlar göstermek.

Bu şuna benziyor: Evimize gelip okuduğumuz gazeteden tuttuğumuz takıma kadar kaydediyorlar ve bizi eğitim, gelir, cinsiyet, yaş vb. kategorilere ayırıyorlar. Sonra da şirketlere dönüp “biz müşteriyi iyi biliriz” diyorlar. Kadıköy’de oturuyor ve bianet okuyorsanız t-shirt reklamı gösteriyorlar; AKP’yi öven haberleri okuyorsanız belki uzun kollu gömlek tercih edersiniz?

A.B. Derneği 17 Ekim 2012’de yaptığı suç duyurusunda Gezinti hizmetinin kullanıcıları yanıltarak ve açık rızalarını almadan bilgi topladığını, bunun Anayasa 20 ve TCK 132-134’e aykırı olduğunu belirtti. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu (BTK) 2012 ve 2013 tarihlerinde aldığı iki kararla Phorm ve TTNET’in kullanıcılarını yanılttığını tespit etti, ve Gezinti hizmetinden dolayı TTNET’e 1,5 milyon TL ceza verdi.
Phorm bu karar uyarınca Gezinti hizmetinin onay mekanizmasını değiştirdi. Sistem bugün tam olarak şöyle işliyor: Yeni bir TTNET abonesi iseniz ilk internete girişinizde Gezinti sitesine yönlendiriliyorsunuz. Gezinti hizmetini kabul ederseniz internette yaptığınız işlemler kayıt altına alınıyor. Eğer reddederseniz işiniz oldukça zor: Sistemden çıkmak için üç ay boyunca her ay bir kez “hayır” demeniz ve bunu yılda üç kez tekrarlamanız gerekiyor! Kulağa inanılmaz gelebilir, ama zaten ilk başta izin vermeden dahil edildiğiniz ‘hizmet’in kullanıcı sözleşmesinde aynen bu yazıyor.

Balık tutar gibi ‘fişlemek’
Yukarıda tarif ettiğim durum Phorm’a göre yasal. Türkiye’deki yargı sistemine güveniyorsanız, Phorm’un bu değişiklik sonrası başka bir ceza almamış olmasını da yasal kabul edebilirsiniz. Eğer TTNET kullanıcısıysanız, Gezinti hizmeti konusunda yeterince bilgilendirilmediğinizi, rızanızın alınmadığı veya yanıltıldığınızı düşünüyorsanız bu durumu TTNET’e şikayet edebilir (444 0 375) ve haklarınızı arayabilirsiniz.
Ancak, yakın zamanda bir sitede keşfedilen bir kod TTNET kullanıcısı olmasanız dahi Phorm tarafından fişlenmenizin mümkün olabileceğine işaret ediyor. Jiyan haber sitesinde bu ay içinde yayımlanan bir makale Phorm’un haber siteleri üzerinden de ‘derin paket analizi’ (DPI) yaptığını iddia etti. Makale özetle www.RotaHaber.com sitesinde bulunan bir kodun Phorm’a ait Gezinti.com sunucularına bilgi aktardığını anlatıyor.
Ben de Türkiye’de en çok ziyaret edilen siteleri dePhormation adlı bir Firefox eklentisi ile tarayarak 22 adet sitede daha bu kodun yer aldığını gördüm. Aralarında memurlar.net gibi kamu çalışanlarının sıklıkla ziyaret ettiği, sporx.com gibi futbol tutkunlarının takip ettiği, ve gecce.com gibi magazin dünyasına dair gelişmeleri yazan siteler var. Bu sitelerin birinin bile aylık ziyaretçi sayısı birkaç milyonu buluyor.